Стратегийн ордын зохицуулалтыг шинэчлэх шаардлага улам бүр тодорч байна

Монгол Улс Ашигт малтмалын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгыг хэлэлцэж буй энэ үед стратегийн ач холбогдолтой ордын эрх зүйн зохицуулалтын талаар салбарын судлаачдын дэвшүүлж буй санал, дүгнэлтүүд онцгой анхаарал татаж байна.

Судалгаанд дурдсанаар 2006 онд батлагдсан Ашигт малтмалын тухай хуульд "стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын орд" гэсэн ойлголтыг хэт ерөнхий байдлаар тодорхойлсон нь олон жилийн турш хууль хэрэгжүүлэх, хөрөнгө оруулалт татах, төрийн оролцооны бодлогыг хэрэгжүүлэхэд тодорхойгүй байдал үүсгэсээр иржээ.

Гол онцлох асуудлууд: Стратегийн ордын тодорхойлолт тодорхой бус байна — одоогийн шалгуур нь өргөн хүрээтэй тул ямар ч томоохон ордыг стратегийн ангилалд хамруулах боломжтой гэж үзжээ.

Олон улсын жишигтэй нийцүүлэх шаардлагатай — судалгаанд олон улсад "Strategic Deposit" гэхээс илүү "Critical Minerals" буюу чухал ашигт малтмал гэсэн ойлголтыг өргөн хэрэглэдгийг онцолжээ.

Хөрөнгө оруулалтын тодорхойгүй байдал — стратегийн ордын тодорхойгүй зохицуулалт нь хөрөнгө оруулагчдын эрсдэлийг нэмэгдүүлж, томоохон хайгуулын төслүүдэд сөргөөр нөлөөлж болзошгүй гэж үзжээ.

Төрийн оролцооны бодлогыг дахин үнэлэх шаардлагатай — судалгаанд төрийн хувь эзэмшлээс илүү ашигт малтмалын нөөц ашигласны тусгай төлбөр (роялти)-ийн механизмыг ашиглах нь илүү үр ашигтай байж болохыг дурдсан байна.

Яагаад энэ асуудал чухал вэ? Өнөөдөр Монгол Улс шинэ Ашигт малтмалын тухай хуулиар чухал ашигт малтмал (Critical Minerals)-ын бодлогоо тодорхойлох, хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх зорилт тавьж байгаа энэ үед стратегийн ордын тодорхойлолт, төрийн оролцооны зохицуулалтыг олон улсын туршлагатай уялдуулан шинэчлэх нь салбарын өрсөлдөх чадварыг сайжруулах чухал нөхцөл болохыг судалгаа харуулж байна.

Энэхүү нийтлэл нь AQSORA-ийн бэлтгэсэн товч тойм бөгөөд Н.Алгаагийн "Стратегийн ордын нэр томьёо ба зохицуулалт" судалгааны өгүүлэлд үндэслэн боловсруулав.